فایل ویکی فایل ویکی دروس تخصصی موفقیت پاورپوینت ارسال ارتباط با ما دانلود

دانلود جزوه بيماري هاي مهم گندم و جو

دانلود جزوه بيماري هاي مهم گندم و جو

الف – بيماري هـاي قــارچـي  Fungal diseases

زنگ ها     The Rusts

قارچهاي عامل بيماريهاي موسوم به زنگ به شاخه بازيديومايكوتا و راسته Uredinales تعلق دارند. زنگها انگل هاي اجباري بوده و در محيطهاي كشت مصنوعي و نيز در بقاياي گياهي قادر به رشد نمي‌باشند. زنگها ممكن است از لحاظ تعداد ميزبان يك ميزبانه يا دوميزبانه باشند. اكثر زنگ ها چند چرخه يا پلي سيكل اند. زنگ ها بذرزاد نمي باشند و اغلب با باد منتشر مي‌شوند.

عامل زنگ در غلات غالباً جنس Puccinia است. زنگ در گندم در مقايسه با ساير غلات اهميت بيشتري دارد. سه نوع زنگ (سياه، قهوه‌اي و زرد) در گندم شناخته شده است كه در ايران زنگ زرد، قهوه اي و سياه به ترتيب داراي بيشترين اهميت مي‌باشند. اين زنگ ها ممكن است بطور توأم نيز در يك بوته گندم نيز ديده شوند. خسارت زنگها بسته به مرحله رشدي گياه متفاوت است. گياهان زراعي در صورت ابتلا به زنگ در زمان بلوغ بيشتر خسارت مي‌بينند.

زنگ ها به طرق مختلف باعث خسارت مي‌شوند :

  • رابطه انگلي غذايي و برداشت مواد غذايي از گياه
  • بالا بردن شدت تنفس و تعرق در گياه
  • كاهش سطح و ميزان فتوسنتز در گياه
  • ضعيف شدن و لاغر شدن دانه ها و كاهش قوه ناميه آنها
  • حساسيت وآسيب پذير شدن گياهان حاصله از دانه هاي خسارت ديده از بيماري
  • زنگ سياه يا ساقه گندم       Black (Stem) Rust

قارچ عامل بيماري         Puccinia graminis

اين گونه دو ميزبانه و داراي هر پنج مرحله اسپوري است. علاوه بر گندم به 410 گونه از گياهان گرامينه از جمله جو، يولاف، چاودار و گندم دوروم (ميزبانان ثانوي = Alternative host) حمله كرده و در سرتاسر جهان به شكل وسيعي انتشار دارد. ميزبان حدواسط (Alternate host) اين قارچ شامل 70 گونه ازBerberis  و Mahonia است كه عمده ترين آنها زرشك زراعي ميباشد.

اين بيماري در ايران نيز از انتشار وسيعي برخوردار بوده ولي تاكنون به اندازه دو زنگ ديگر مشكل ساز نبود است. اين زنگ به لحاظ گرمادوست بودن در نواحي گرم و نيز در آخر فصل زراعي ظاهر مي‌شود.

  چرخه زندگي

مرحله اوريديا :

اين مرحله با جوانه زني يك اوريديوسپور يا ائيسيوسپور روي ميزبان علفي گرامينه، نفوذ و توسعه آن آغاز مي‌شود. پس از استقرار قارچ در ميزبان اسپورزايي صورت گرفته و اوريديوسپورهاي جديد بوجود مي‌آيند كه منتشر شده و آلودگي هاي بعدي را موجب مي‌شوند. تكرار اين مرحله باعث اپيدمي شدن و انتشار ثانوي بيماري خواهد شد. اوريديوسپورها بيضي شكل، تك سلولي و ديكاريون (n+ n) و پوشيده از خارهاي ريز مي‌باشند.

مرحله تليا :

پس از بالغ شدن گياه، توليد اوريديوسپورها متوقف و تشكيل تليوسپورها در همان محل  يا در محل جديد آغاز مي‌شود. در اين مرحله رنگ جوش (Pustule) تيره مي‌شود. تليوسپورها 2 سلولي و ديپلوئيد و داراي ديواره ضخيم و داراي قابليت پايداري در شرايط سرما و خشكي شديد بوده و بدين ترتيب اندام زمستانگذراني قارچ مي‌باشد.

مرحله بازيديا :

پس از سپري شدن زمستان، تليوسپورها جوانه زده و هسته پس از تحمل يك مرحله ميوز، چهار بازيديوسپور هاپلوئيد تشكيل مي‌دهند كه دوبه دو با هم سازگارند و در صورت وجود ميزبان حدواسط قادر به آلوده نمودن آن خواهند بود. بازيديوسپورها مستقيماً وارد اپيدرم شده و ميسليوم هاپلوئيد را در بافت ميزبان حدواسط تشكيل مي‌دهند.

مرحله پيكنيا يا اسپرماتيا :

در اين مرحله ميسليوم هاپلوئيد ناشي از بازيديوسپورها، اندام باردهي بنام پيكنيديوم را تشكيل ميدهند كه در سطح رويي برگ تشكيل مي‌شود و حاوي هيف هاي گيرنده رشته مانند و اسپرماتيوم هاي تك سلولي و هاپلوئيد است. هيف هاي گيرنده و اسيرماتيدي هاي مخالف (+ و ـ) پس از انتقال توسط حشرات در هم آميخته و حاصل اين لقاح هيف ديكاريون (n+n) مي‌باشد.

مرحله ائيسيا :

هيف ديكاريون در سطح زيرين برگ ميزبان حدواسط اندامي فنجاني شكل بنام ائسيدي را تشكيل مي‌دهد كه حاوي ائيسسوسپورها مي‌باشد. اين ائيسپوسپورها كه ديكاريون مي‌باشند، مسئول آلودگي ميزبانان اصلي (ازجمله گندم) مي‌باشند

كنترل زنگ سياه

1لف – استفاده از ارقام مقاوم به بيماري

ب – روش هاي مبارزه زراعي

  • گريز از بيماري Disease ascape

براي مقابله با اين زنگ به لحاظ گرمادوست بودن آن، در پائيز محصول زودتر كشت شده و تاحدامكان از ارقام زودرس استفاده مي‌شود تا پيش از رسيدن ماه گرم و ظهور بيماري برداشت محصول انجام شود.

  • استفاده متعادل از كودهاي نيتروژنه، پتاسه و فسفره. چراكه شدت زنگ ها با استعمال بيش از اندازه كودهاي نيتروژنه بيشتر مي‌شود.
  • حذف پل‌هاي سبز (green bridge) شامل گياهان خودرو، ميزبانان ثانوي و محصولاتي كه بطور متوالي در يك فصل كاشته مي‌شوند.
  • ريشه كني زرشك و ميزبانان حدواسط: برنامه‌هاي ريشه كني در امريكاي شمالي و اروپا در محدود كردن بيماري تاثير عمده‌اي داشته است.
  • استفاده از كشت مخلوط مولتي لاين يا مولتي واريته با خصوصيات مختلف از لحاظ مقاومت يا حساسيت به بيماري ولي مشابه از لحاظ آداب زراعي و رشدي تا در مراحل كاشت و داشت و برداشت مشكلي ايجاد نشود.

ج – روش هاي شيميايي

بطور كلي براي مبارزه با زنگ ها روش شيميايي چندان توصيه شده نيست.

به چند دليل از جمله :

  • هزينه بالاي قارچكش ها و ارزان قيمت بودن غلات
  • ايجاد مقاومت در قارچ ها نسبت به سموم
  • عدم كارآيي قارچكش ها در معالجه بيماري و تنها كند شدن اپيدمي در صورت استفاده
  • مشكل بودن پيش بيني زمان اپيدمي شدن در زنگ ها
  • دلايل زيست محيطي و خطرات جانبي سموم شيميايي
  • زنگ قهوه اي (نارنجي يا برگ) گندم         Brown (leaf , Orang)  rust

قارچ عامل بيماري      Puccnia recondita f.sp.  tritici

اين بيماري در انواع گندم، تريتيكاله، جو و چندين علف هرز گرامينه ديده مي‌شود ولي در يولاف ديده نمي‌شود. ميزبان حدواسط اين زنگ گياهاني از جنس Thalictrum، Isopyrum،  Anemunella، از خانواده آلاله ها و Anchusa از گاوزبانيان مي‌باشد. اين زنگ به برگ‌ها و ساقه ها حمله كرده و در تمام دنيا از جمله ايران گسترش زيادي دارد. اين زنگ گرمادوست تر از زنگ زرد و سرمادوست تر از زنگ سياه بوده و بنابراين از لحاظ زماني در مزرعه پيش از زنگ سياه و بعد از زنگ زرد ديده مي‌شود.

چرخه زندگي زنگ قهوه اي كاملاً مشابه زنگ سياه بوده داراي هر 5 مرحله اسپوري و دوميزبانه است. مرحله اوريديا مسئول تكرار چرخه هاست. مرحله تليا مسئول زمستان گذراني قارچ است. مرحله بازيديا مسئول آلوده كردن ميزبان حدواسط است در اين بيماري درصورت عدم وجود ميزبان حدواسط، اوريديوسپورها روي گياهاني موسوم به پل سبز در ارتفاعات كه خنكتر است تابستانگذراني مي‌كنند و با ظهور گندم در سال آينده حتي چند صد كيلومتر پرواز كرده و آلودگي را بوجود مي‌آورند. با نظر به ابن مطلب كه اوريديسپورها از مسافات دور قادر به انتقال به مزارع مي‌باشند، وجود ائيسيوسپورها جهت ايجاد بيماري چندان الزامي نيست. اما وجود تليوسپورها و ميزبان حدواسط از جهت ايجاد تنوع در قارچ اهميت دارد.

كنترل زنگ قهوه اي

1 – ارقام مقاوم

2 – حذف پل هاي سبز

3 – فرار از بيماري

4 - كنترل شيميايي :

براي اين بيماري استفاده از روش هاي شيميايي كمتر توصيه مي‌شود اما در صورت لزوم مي‌توان از قارچكش هاي سيستميك مخصوصاً Fenbuconazole در مرحله گلدهي در كنترل بيماري استفاده نمود. بايستي دقت نمود كه در اين مرحله اثرات سمي سموم مورد استفاده در دانه باقي نماند.

ضدعفوني بذر با قارچكش هاي سيستميك نيز توصيه شده است.

  • زنگ زرد (گلوم يا نواري) گندم     Yellow (glum, strip) rust
  • عامل بيماري       Puccinia striiformis

اين زنگ به عنوان شايعترين و مهمترين زنگ گندم در ايران شناخته شده و به لحاظ سرمادوست بودن اولين زنگي است كه در مزرعه ظاهر مي‌شود و در مناطق سردسير از جمله آذربايجان بيشترين خسارت را وارد مي‌كند.

در اين زنگ مراحل اوريديا، تليا و بازيديا شناخته شده است اما تا كنون ميزبان حدواسطي براي آن گزارش نشده و بنابراين مراحل پيكنيا و ائيسيا در آن يافت نشده است. با وجود اين، اين زنگ ميزبانان ثانوي فراواني از جمله چاودار و جو و چندين علف هرز گرامينه دارد. نقش تليوسپورها و بازيديوسپورها در اين زنگ شناخته نشده است. تليوسپورها حتي در صورت ايجاد بازيديوسپورها نيز قادر به ايجاد بيماري در گندم نمي‌باشند. زمستانگذراني آن بصورت ميسليوم دورمانت (غير فعال) يا اوريديوم ها در بافتهاي گياهان خوردرو و گندم و جوي پائيزه و علف هاي هرز ميزبان و تابستان گذراني آن روي گياهان گندم خودرو و گراسهاي وحشي يا گندم هاي ديررس بهاره و در ارتفاعات مي‌باشد. عمر اورديوسپورهاي زنگ زرد بسيار كوتاه بوده و در نتيجه پرواز آنها در مسافات كوتاهتري انجام مي‌گيرد.

اين زنگ برخلاف دو زنگ ديگر در بافت گياهي به صورت سيستميك (داخلي) در آمده و بدين دليل قدرت تكثير آن بيشتر است و يك اوريديوسپور در رقم حساس و در شرايط مساعد آب و هوايي قادر است تا كل سطح برگ را آلوده كرده و صدها جوش را بوجود آورد كه هر يك حاوي چندين هزار اوريديوسپور خواهند بود.

كنترل زنگ زرد گندم

1 – استفاده از ارقام مقاوم عملي ترين، موثرترين و اقتصادي ترين روش كنترل زنگ هاست. نكته اي كه در مورد اين بيماري مطرح است اين است كه قارچ به دليل تغييرات ژنتيكي مقاومت رقم را درهم شكسته و در عرض چندين سال رقم مقاوم به مقاومت خود را از دست ميدهد و بايستي رقم جديدي را جايگزين آن نمود.

2 – حذف پل هاي سبز

3 – كنترل شيميايي

كه در مورد زنگ زرد بيشتر مطرح است تا بقيه. اين اقدامات شامل روش هاي ضدعفوني بذور با قارچكش ها و نيز انجام سمپاشي هاي هوايي مي‌باشد. به لحاظ سرمادوست بودن زنگ زرد چنانچه بتوان بيماري را در پاييز و اوايل بهار كنترل نمود در ادامه فصل بيماري خودبخود به لحاظ بالا رفتن درجه حرارت هوا كنترل مي‌شود. براي اين منظور مي‌توان بذور را با سموم سيستميك ضدعفوني نمود و آنها را بطور مقطعي از آسيب زنگ زرد در پاييز در امان نگه داشت. در كاشت بهاره ضدعفوني بذور با قارچكش هاي سيستميك مثل بنوميل، بذرها را به مدت حداقل 15 روز از آلوده شدن محافظت خواهد كرد. در كاشت پاييزه اينكار گياه را از آلودگي پاييزه حفظ كرده ولي نمي تواند مانع آلودگي بهاره شود و حتماً بايستي در بهار نيز سمپاشي هوايي صورت گيرد. در بهار سمپاشي بمحض مشاهده علايم توصيه ميشود. در اين مورد از قارچكش هايي مثل كاربندازيم، فن پروپيدين، تيلت يا پروپيكونازول، ترياديمنول و ترايدمورف و نيز اكسي كاربوكسين يا پلنت واكس و بايلتون و بنوميل و بعضاً گوگود استفاده نمود. زمان سمپاشي هم مهم است و اگر در مرحله گلدهي انجام شود و بيماري را در اين مرحله حساس ده بيست روز عقب بياندازد، در جلوگيري از افت عملكرد تاثير زيادي خواهد داشت.

  • سياهك ها        The smuts and bunts

عوامل بيماريهاي موسوم به سياهك ها متعلق با قارچهاي شاخه Basidiomycota و راسته Ustilaginales مي‌باشند و در دو خانواده Ustilaginaceae و Tilletiaceae قرار دارند. اين قارچها عمدتاً آلودگي تخمدان و بعضاً برگ در غلات و ساير گرامينه ها را موجب مي‌شوند. وجود توده سياهرنگ اسپورها تشخيص اين نوع بيماريها را به سادگي ممكن مي‌سازد. اين اسپورها كلاميدوسپور، تليوسپور يا Ustilospore ناميده مي‌شوند.  تليوسپورها عمدتاً كروي و تك سلولي اند و سطح آنها ممكن است صاف، مشبك، خاردار و  غيره باشد. سياهك ها برخلاف زنگ ها انگل اختياري بوده و قابليت كشت در محيط مصنوعي را دارا  مي‌باشند، فاقد هاستوريوم بوده اما رشد آنها مانند زنگ ها بصورت بين و داخل سلولي صورت مي‌گيرد.

 بطور كلي اكثر سياهك ها مونوسيكل يا تك چرخه مي‌باشند.

  • سياهك آشكار گندم        Loose smut

عامل بيماري         Ustilago tritici

Ustilago nuda tritici

اين سياهك در گندم و جو و چندين علف هرز گرامينه ديده مي‌شود. گياه آلوده بجاي داشتن دانه در خوشه حامل توده سياهرنگي است كه شامل مجموعه اي از تليوسپورهاي قارچ عامل بيماري مي‌باشد. علايم بيماري تا قبل از خوشه دهي واضح نيست. بوته هاي آلوده بلندتر بوده و خوشه آن نيز زودرس مي‌باشد. در هنگام سنبله دهي زمانيكه سنبله مي‌خواهد از غلاف بيرون بيايد، بعلت شفاف بودن غلاف مي‌توان آلودگي را تشخيص داد.

تليوسپورها پس از آزاد شدن از خوشه آلوده توسط باد به تخمدان هاي گياه سالم كه در حين گلدهي است، رسيده و پس از جوانه زني و ميوز هسته، چهار سلول مونوكاريوتيك موسوم به اسپوريدي را تشكيل مي‌دهد كه اين سلولها، هيفهاي n كروموزومي را بوجود مي‌آورند. برخورد هيفهاي مخالف، تشكيل هيف n+n كروموزومي را باعث مي‌شود. اين هيف مسئول آلودگي است و خود را به تخمدان رسانده و در نهايت داخل جنين بذر مستقر مي‌شود. با جوانه زني بذر آلوده اي كه كاملاً سالم به نظر مي‌رسد، قارچ همراه با مريستم رأسي بالا مي‌آيد و مجدداً خود را به تخمدان مي‌رساند و آن را تبديل به انبوهي از تليوسپورها مي‌كند.

در اين بيماري برخلاف سياهك پنهان خاك آلوده نيست، چرا كه تليوسپورهاي قارچ دوام زيادي نداشته و بزودي پس از افتادن در خاك از بين خواهند رفت.

كنترل سياهك آشكار گندم

1 – استفاده از بذر سالم

2 – سالم سازي بذر با روش هاي شيميايي و فيزيكي بذر :

در ضدعفوني شيميايي تنها از قارچكش هاي سيستميك مثل كاربوكسين مي‌توان استفاده نمود و قارچكشهاي تماسي يا محافظتي قادر به ضدعفوني بذر نخواهند بود. چرا كه قارچ در داخل بذر و در قسمت جنين مستقر مي‌باشد.

در صورت عدم دسترسي به سم مي‌توان از ضدعفوني فيزيكي يعني گرمادرماني يا Termotrapy استفاده نمود. براي اين منظور بذرها بمدت چند ساعت در آب معمولي قرار داده مي‌شوند و حرارت آب را به 30 درجه سانتيگراد رسانده مي‌شود. سپس بلافاصله آنها را به آب 54 درجه منتقل و پس از 15 دقيقه آنها را با آب خيلي سرد خنك مي‌كنيم.

3 – ارقام مقاوم به اين بيماري نيز وجود دارد كه بدليل كنترل خوب اين بيماري با ضدعفوني بذر استفاده از آن محدود مي‌باشد.

  • سياهك پنهان، معمولي، كامل و بدبوي گندم Covered, Common, Complete, Stinking Bunt

عامل بيماري    

Tilletia laevis ) = T. foetida)

   Tilletia tritici ) = caries)

سياهك پنهان گندم توسط دو گونه بسيار نزديك بهم ايجاد مي‌شود. گونه اول در ايران از فراواني بيشتري برخوردار مي‌باشد.

علايم بيماري تا قبل از سنبله دهي كاملاً مشهود نيست. در مرحله خوشه‌دهي، سنبلچه‌ها معمولاً با زاويه بازتري نسبت به محور گلاذين قرار مي‌گيرند. خوشه آلوده برنگ سبز مايل به آبي (تيره تر از خوشه سالم) ديده مي‌شود. بوته هاي آلوده كوتاهتر از بوته سالم بوده و تخمدان ديررس تر است. دانه هاي سياهك زده كه بظاهر سالم به نظر مي‌رسند با كوچكترين فشاري تركيده و توده تليوسپورها بصورت پودر سياهرنگي خارج مي‌شود.

تليوسپورها به مدت چندين سال قادرند در سطح بذر آلوده و در خاك باقي بمانند. تليوسپورها بازيديوسپورهايي را بوجود مي‌آورد كه هيف n+n را ايجاد مي كند. اين هيف ديكاريون به كلئوپتيل گياهچه گندم حمله و در آن نفوذ مي‌كند و همراه با رشد مريستم رأسي بصورت بين سلولي در گياه بالا آمده و داخل تخمدان توليد تليوسپور مي‌كند. در داخل تخمدان، سياهك (مجموعه تليوسپورها) تا زمان برداشت دست نخورده باقي مي‌ماند و در هنگام برداشت تليوسپورها آزاد شده و با بذور سالم مخلوط شده و يا روي خاك مي‌افتند. در اين هنگام در مزرعه بوي بدي  شبيه بوي ماهي گنديده به مشام مي‌رسد كه در اثر توليد گاز تري متيل آمين است كه گاز مشتعلي بوده و گاه در برداشت مكانيزه گندم سبب بروز آتش سوزي مي‌گردد.

كنترل سياهك پنهان

1 – ضدعفوني بذر : تليوسپورها در سطح بذر حضور دارند، لذا استفاده از سموم تماسي براحتي بيماري را كنترل خواهد نمود.

نكته اي كه در اينجا مطرح است مربوط به آلوده بودن خاك مي‌باشد. در گندم آبي كه در اثر آبياري بذرها زود سبز مي‌شوند قارچكش سريعاً عمل كرده و گياهچه را تا مرحله اي كه مورد هجوم تليوسپورهاي موجود در خاك قرار نگيرد‌، محافظت خواهد نمود. اما در مورد گندم ديم كه معلوم نيست بارندگي كي رخ دهد، ممكن است قارچكش اثر خود را از دست بدهد و در هنگام بارندگي و جوانه زني بذر عمل محافظت از بذر صورت نگيرد. بنابراين توصيه مي‌شود در زراعت هاي ديم حتماً از سموم سيستميك مثل بنوميل، كاربندازيم، كاربوكسين و سموم تريازولي مثل تيلت و نيز مانكوزب و مانب استفاده شود تا عمل محافظتي طولاني‌تري نتيجه شود. اما در زراعت هاي آبي به دليل گران بودن سموم سيستميك و نيز ايجاد تنوع و مقاومت در قارچ در اثر مصرف اين سموم توصيه مي‌شود تنها از سموم تماسي مثل تيرام و PCNB براي اين منظور استفاده شود.

2 – روش هاي زراعي

كاشت گندم در زمانيكه دما بالاي 15 درجه سانتيگراد باشد (زودكاشت در پاييز) باعث گريز از بيماري خواهد شد. استفاده از ارقام مقاوم به دليل موثر بودن روش هاي ضدعفوني بذر محدود مي‌باشد.

 شامل 15 صفحه فایل word قابل ویرایش


اشتراک بگذارید:


پرداخت اینترنتی - دانلود سریع - اطمینان از خرید

پرداخت و دانلود

مبلغ قابل پرداخت 2,000 تومان
عملیات پرداخت با همکاری بانک انجام می شود

درصورتیکه برای خرید اینترنتی نیاز به راهنمایی دارید اینجا کلیک کنید


فایل هایی که پس از پرداخت می توانید دانلود کنید

نام فایلحجم فایل
jozveh_726555_3330.zip26k





آخرین محصولات فروشگاه